Astigmat tedavisi

Astigmat tedavisi, görmenin farklı mesafelerde bulanık, gölgeli veya dağınık algılanmasına neden olabilen astigmatizmanın derecesine, kaynağına ve kişinin göz yapısına göre planlanan tedavi seçeneklerinin bütününü ifade eder. Op. Dr. Akın Akyurt, astigmatı değerlendirirken yalnızca gözlük reçetesinde görülen silindir numarasını değil; kornea yapısını, astigmatın düzenli veya düzensiz oluşunu, kornea kalınlığını, kişinin yaşını, göz yüzeyini, retina sağlığını ve günlük görme beklentilerini birlikte ele alır. Bazı kişiler için gözlük veya kontakt lens yeterli olurken, uygun hastalarda lazer cerrahisi ya da göz içi mercek seçenekleri değerlendirilebilir.

Astigmatizma oldukça sık görülen bir kırma kusurudur. Normal şartlarda göze giren ışığın retina üzerinde mümkün olduğunca tek bir noktaya odaklanması gerekir. Astigmatı bulunan bir gözde ise özellikle kornea veya bazı durumlarda göz merceğinin farklı eksenlerde farklı kırma gücüne sahip olması nedeniyle ışık tek bir odak noktasında düzgün biçimde birleşemez.

Bunun sonucunda kişi yalnızca uzağı değil, yakın mesafeyi de bulanık görebilir. Yazılar gölgeli görünebilir, küçük detayları ayırt etmek zorlaşabilir ve özellikle gece saatlerinde ışıkların çevresinde dağılma hissedilebilir. Bilgisayar başında uzun süre çalışan kişilerde göz yorgunluğu, baş ağrısı veya odaklanma güçlüğü de belirginleşebilir.

Astigmatın derecesi kişiden kişiye değişir. Düşük seviyedeki astigmat bazı insanlarda ciddi bir şikâyet oluşturmazken başka bir kişide aynı değer görme kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir. Bu nedenle tedavi kararı yalnızca numaraya değil, hastanın günlük yaşamındaki görme ihtiyacına göre de şekillendirilmelidir.

Astigmat tedavisi nasıl planlanır?

Astigmat tedavisi planlanırken ilk aşama ayrıntılı göz muayenesidir. Hastanın mevcut gözlük numarası, görme keskinliği ve astigmatın ekseni belirlenir. Özellikle daha önce gözlük veya kontakt lens kullanan kişilerde eski reçetelerin incelenmesi, numaranın zaman içerisindeki değişimini anlamaya yardımcı olabilir.

Astigmat yalnızca “kaç derece” olduğu üzerinden değerlendirilmez. Gözlük reçetesinde silindir değeriyle birlikte astigmat ekseni de bulunur. Bu eksen, gözdeki kırma kusurunun yönünü gösterir ve özellikle cerrahi planlamada önem taşır.

Bir diğer önemli konu astigmatın düzenli veya düzensiz olup olmadığıdır. Düzenli astigmatta kornea üzerinde belirli bir eksen yapısı bulunur ve gözlükle düzeltme genellikle mümkündür. Düzensiz astigmatta ise kornea yüzeyi daha karmaşık bir yapı gösterebilir. Böyle durumlarda yalnızca standart gözlük numarası yeterli bilgi sağlamaz.

Bu nedenle özellikle lazer cerrahisi düşünülen kişilerde kornea topografisi veya kornea tomografisi yapılabilir. Bu incelemeler korneanın farklı noktalarındaki eğrilikleri ayrıntılı biçimde gösterir.

Kornea haritasında normal dışı bir yapı görülmesi, keratokonus gibi hastalıkların araştırılmasını gerektirebilir. Böyle bir durumda standart lazer tedavisinden farklı bir yaklaşım gerekebilir.

Op. Dr. Akın Akyurt’un değerlendirmesinde amaç yalnızca numarayı azaltmak değildir. Hastanın göz yapısının hangi tedaviye izin verdiğini belirlemek ve uzun vadeli göz sağlığını koruyacak bir plan oluşturmaktır.

Astigmat neden oluşur?

Astigmatizmanın en sık nedeni korneanın eğriliğinin her yönde aynı olmamasıdır. Basit bir anlatımla normal kornea yüzeyi daha düzenli bir küresel yapıya sahipken astigmatlı korneada farklı eksenlerdeki eğrilikler birbirinden farklı olabilir.

Bu farklılık, ışığın retina üzerinde tek bir noktada toplanmasını engeller. Görüntü farklı odak noktalarına yayıldığı için bulanıklık oluşur.

Bazı kişiler astigmatın uzun süre telefon veya bilgisayar kullanmaktan kaynaklandığını düşünür. Ekran kullanımı göz yorgunluğunu ve kuruluk şikâyetlerini artırabilir ancak tipik astigmatizmanın temel nedeni ekran değildir.

Astigmat doğuştan bulunabilir ve çocukluk döneminden itibaren görülebilir. Miyopi veya hipermetropiyle birlikte de ortaya çıkabilir.

Bazı kornea hastalıkları ise zaman içerisinde astigmat miktarının veya yapısının değişmesine neden olabilir. Özellikle göz numarası ve astigmat ekseni kısa sürede belirgin şekilde değişiyorsa korneanın ayrıntılı incelenmesi önemlidir.

Göz ameliyatları veya korneada meydana gelen travmalar sonrasında da astigmat oluşabilir veya mevcut astigmatın yapısı değişebilir. Bu nedenle kişinin göz geçmişi muayene sırasında mutlaka değerlendirilmelidir.

Hangi belirtiler görülebilir?

Astigmatın en karakteristik belirtilerinden biri görüntünün netliğinin azalmasıdır. Bu bulanıklık hem uzak hem de yakın görüşte ortaya çıkabilir.

Kişi harflerin çevresinde gölge fark edebilir. Özellikle beyaz zemin üzerindeki siyah yazılarda ikinci bir silik görüntü oluşuyormuş hissi yaşanabilir.

Gece araç kullanırken karşıdan gelen farlar daha dağınık görülebilir. Sokak lambalarının çevresinde ışık saçılması fark edilebilir.

Uzun süre okuma veya bilgisayar kullanma sonrasında göz çevresinde baskı hissi ve baş ağrısı meydana gelebilir. Bazı kişiler net görmek için gözlerini kısma ihtiyacı hisseder.

Çocuklarda düzeltilmemiş yüksek astigmat görme gelişimini etkileyebileceği için erken göz muayenesi önemlidir. Özellikle iki göz arasındaki numara farkı belirgin olduğunda bir gözün görme gelişimi diğerinden geri kalabilir.

Erişkinlerde ise şikâyetin derecesi kişinin yaptığı işe göre değişebilir. Tasarım, mühendislik, yoğun bilgisayar kullanımı veya gece araç kullanımı gibi yüksek görsel hassasiyet gerektiren durumlarda düşük seviyedeki astigmat dahi daha belirgin hissedilebilir.

Astigmat tedavisi kimler için uygundur?

Astigmat tedavisi için tek bir yaş veya numara sınırı üzerinden değerlendirme yapmak doğru değildir. Çocuklarda öncelik görmenin doğru gelişmesini sağlamak olurken yetişkinlerde gözlük, kontakt lens veya cerrahi seçenekler kişinin ihtiyaçlarına göre değerlendirilebilir.

Çocukluk çağında astigmat saptandığında gözlük tedavisi oldukça önemli olabilir. Görüntünün retina üzerine mümkün olduğunca net düşmesi, görme yollarının sağlıklı gelişmesine yardımcı olur.

Erişkinlerde düşük astigmat her zaman tedavi gerektirmeyebilir. Kişinin görme keskinliği yeterliyse ve belirgin şikâyeti yoksa yalnızca takip düşünülebilir.

Buna karşılık bulanıklık, baş ağrısı, göz yorgunluğu veya gece görüşünde belirgin sorun yaşayan kişilerde optik düzeltme gerekebilir.

Lazer cerrahisi isteyen hastalarda ise ayrı bir uygunluk değerlendirmesi yapılır. Yaşın uygun olması, göz numarasının belirli bir süre stabil seyretmesi ve korneanın cerrahiye izin verecek yapıda bulunması önemlidir.

Göz kuruluğu, kornea hastalıkları, aktif göz enfeksiyonları ve bazı sistemik sağlık sorunları cerrahi kararını etkileyebilir.

Bu nedenle tedavinin uygunluğu kişinin yalnızca “astigmatım var” demesiyle belirlenemez. Astigmatın kaynağı ve gözün genel durumu bilinmelidir.

Gözlükle düzeltme nasıl yapılır?

Astigmatın en temel düzeltme yöntemlerinden biri gözlüktür. Gözlük camlarında astigmatı dengelemek için silindirik optik düzeltme kullanılır.

Reçetede yer alan silindir değeri astigmatın miktarını, eksen değeri ise düzeltmenin hangi yönde uygulanacağını gösterir.

İlk kez yüksek astigmat gözlüğü kullanan kişiler başlangıçta zemini eğimli hissetme, görüntüyü farklı algılama veya hafif baş dönmesi yaşayabilir. Beynin yeni görüntüye alışması için kısa bir adaptasyon dönemi gerekebilir.

Doğru gözlük numarası yalnızca otomatik ölçüm cihazındaki sonuca göre verilmemelidir. Hastanın görme keskinliği ve subjektif olarak hangi düzeltmeyle daha rahat gördüğü de değerlendirilmelidir.

Numaranın gereğinden yüksek veya düşük verilmesi özellikle yoğun bilgisayar kullanan kişilerde görsel konforu etkileyebilir.

Düzenli göz muayenesi sayesinde astigmat değerindeki değişiklikler izlenebilir ve ihtiyaç halinde reçete güncellenebilir.

Kontakt lens kullanılabilir mi?

Astigmat bulunan kişiler için özel olarak tasarlanan torik kontakt lensler kullanılabilir. Bu lenslerde astigmat eksenini düzeltmeye yardımcı olan farklı optik tasarımlar bulunur.

Torik lensin göz üzerinde doğru konumda durması önemlidir. Lens göz kırpma sırasında fazla dönerse astigmat ekseni değişebilir ve görüşte dalgalanma oluşabilir.

Bu nedenle yalnızca lens numarasını bilmek yeterli değildir. Kornea yapısı, gözyaşı miktarı ve lensin göz üzerindeki hareketi değerlendirilmelidir.

Kontakt lens kullanan kişilerde hijyen son derece önemlidir. Lenslerin önerilen kullanım süresinin aşılması, lensle uyumak veya uygun olmayan temizlik uygulamaları göz enfeksiyonu riskini artırabilir.

Belirgin göz kuruluğu bulunan kişiler ise lens kullanımında daha fazla batma veya yanma yaşayabilir. Bu durumda göz yüzeyinin değerlendirilmesi ve gerekirse farklı bir görme çözümüne geçilmesi düşünülebilir.

Astigmat tedavisi lazerle yapılabilir mi?

Astigmat tedavisi uygun bulunan yetişkinlerde lazer cerrahisi ile gerçekleştirilebilir. Ancak astigmatın bulunması tek başına lazer yapılabileceği anlamına gelmez. Cerrahi kararı verilmeden önce gözün kırma kusuru, kornea kalınlığı, kornea şekli ve göz yüzeyi ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir.

Lazer cerrahisinde amaç korneanın kırma özelliklerini değiştirerek ışığın retina üzerinde daha doğru odaklanmasını sağlamaktır. Astigmat düzeltmesinde korneanın farklı eksenlerindeki kırma gücü hesaba katılır.

Bazı hastalarda astigmat, miyopi ile birlikte bulunur. Bu durumda aynı tedavi planında hem miyopinin hem astigmatın düzeltilmesi hedeflenebilir.

Hipermetropi ile birlikte bulunan astigmatta da uygun hastalarda lazer seçenekleri değerlendirilebilir.

Kullanılacak refraktif cerrahi tekniği kişinin göz yapısına göre seçilmelidir. Yüzey lazerleri, farklı korneal lazer yöntemleri veya küçük kesili cerrahi seçenekler her hasta için aynı koşullarda uygun değildir.

Özellikle kornea kalınlığı, korneanın ön ve arka yüzey özellikleri ve astigmatın düzenli olup olmadığı cerrahi seçiminde önem taşır.

Hastanın yalnızca lazer yönteminin adına odaklanması yerine, gözünün hangi yönteme neden uygun olduğunu öğrenmesi daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.

Kornea haritası ne gösterir?

Kornea topografisi, korneanın yüzey eğriliğini ayrıntılı biçimde değerlendirmeye yardımcı olur. Astigmatın yapısını anlamada en değerli ölçümlerden biridir.

Normal bir düzenli astigmatta belirli bir eksen boyunca karakteristik bir eğrilik farkı görülür. Düzensiz astigmatta ise harita daha karmaşık olabilir.

Bu bilgi özellikle lazer cerrahisi öncesinde önemlidir. Çünkü lazer uygulanacak korneanın yapısal olarak sağlıklı olması gerekir.

Keratokonus, korneanın incelerek ve öne doğru bombeleşerek düzensiz bir şekil aldığı hastalıklardan biridir. Keratokonus bulunan veya bu hastalıktan şüphelenilen kişiler standart refraktif lazer için uygun olmayabilir.

Kornea kalınlığı da aynı değerlendirmede dikkate alınır. Lazer uygulanırken korneanın güvenli yapısının korunması gerekir.

Bu nedenle kornea haritası yalnızca astigmatın kaç numara olduğunu doğrulamak için değil, tedavinin güvenli biçimde planlanıp planlanamayacağını anlamak için kullanılır.

Astigmat zamanla ilerler mi?

Astigmat değerleri yaşam boyunca tamamen sabit kalmak zorunda değildir. Çocukluk ve gençlik döneminde gözün gelişimiyle birlikte değişiklik olabilir.

Erişkin yaşlarda çoğu kişide numara daha stabil bir seyir gösterebilir. Bununla birlikte yaşa bağlı kornea ve göz merceği değişiklikleri astigmatın miktarını veya eksenini etkileyebilir.

Kısa süre içerisinde belirgin numara artışı veya eksen değişikliği görülmesi ise ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle genç bir kişide giderek artan düzensiz astigmat bulunması durumunda kornea hastalıklarının araştırılması gerekebilir.

Gözleri yoğun biçimde ovalamak da bazı kornea sorunları açısından önem taşır. Alerji nedeniyle sürekli gözlerini ovalayan kişilerde göz yüzeyinin kontrol edilmesi faydalı olabilir.

Bu nedenle sık numara değişimi yaşayan kişiler yalnızca yeni bir gözlük yaptırmakla yetinmemeli; değişimin nedenini anlamak için göz muayenesinden geçmelidir.

Kataraktla birlikte astigmat varsa ne yapılır?

Katarakt gelişen bir hastada astigmat da bulunabilir. Bu durumda ameliyat öncesindeki planlamada korneanın astigmatı ayrıca değerlendirilir.

Katarakt ameliyatında gözün doğal merceği çıkarılarak yerine yapay göz içi mercek yerleştirilir. Belirli miktarda düzenli korneal astigmat bulunan hastalarda torik göz içi lensler değerlendirilebilir.

Torik lensler astigmatı düzeltmeye yardımcı olacak özel bir optik yapıya sahiptir. Bu merceklerin göz içerisinde doğru eksende yerleştirilmesi önemlidir.

Ameliyat öncesinde korneanın eğriliği ve astigmat ekseni dikkatli biçimde ölçülür. Göz içi merceğin gücü de biyometrik hesaplamalarla belirlenir.

Hastanın uzak, orta ve yakın görme beklentisi varsa göz içi lens seçeneklerinin optik özellikleri ayrıca değerlendirilir.

Her astigmat hastasında torik mercek gerekli değildir. Astigmat miktarı, kaynağı ve kişinin diğer göz özellikleri birlikte ele alınmalıdır.

Tedaviden sonra astigmat tekrarlar mı?

Lazer tedavisinde hedeflenen kornea şekli kalıcı bir doku değişikliğine dayanır. Ancak insan gözünün hayat boyunca hiçbir değişiklik göstermeyeceği garanti edilemez.

Operasyon öncesinde numaranın stabil olmasının istenmesinin temel nedenlerinden biri budur.

Eğer göz numarası henüz değişmeye devam ediyorsa tedaviden sonraki yıllarda yeniden kırma kusuru ortaya çıkabilir.

Ayrıca yaşla birlikte gözün doğal merceğinde değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler kişinin toplam kırma kusurunu etkileyebilir.

Katarakt gelişmesi de zaman içinde göz numarasını değiştirebilir. Bu nedenle ilerleyen yaşlarda görülen numara değişiminin her zaman korneaya yapılan eski lazer işleminden kaynaklandığı düşünülmemelidir.

Ameliyat sonrası düzenli göz kontrolleri, görmede meydana gelen değişikliklerin nedenini belirlemek açısından önemlidir.

Astigmat tedavisi sonrası nelere dikkat edilir?

Astigmat tedavisi kapsamında lazer uygulanmışsa işlem sonrasında hekimin verdiği damlaların düzenli kullanılması gerekir. Kullanılan cerrahi yönteme bağlı olarak iyileşme süreci değişebilir.

İlk günlerde hafif batma, yanma, sulanma veya ışığa hassasiyet görülebilir. Bazı yöntemlerde görme erken dönemde hızla toparlanırken yüzey lazerlerinde iyileşme daha kademeli olabilir.

Gözler ovuşturulmamalıdır. Özellikle erken iyileşme döneminde hijyene dikkat edilmesi gerekir.

Havuz, deniz, sauna, göz makyajı ve yoğun fiziksel aktiviteler için hekimin önerdiği süreye uyulmalıdır.

Bilgisayar veya telefon kullanımı cerrahinin sonucunu doğrudan bozmaz. Ancak uzun süre kesintisiz ekrana bakmak göz kırpma sıklığını azaltabilir ve göz kuruluğunu artırabilir.

Bu nedenle özellikle ilk günlerde düzenli mola vermek ve doktorun önerdiği suni gözyaşı damlalarını kullanmak konfor sağlayabilir.

Kontrol muayeneleri ihmal edilmemelidir. Görmenin iyi olması, korneanın bütün iyileşme sürecinin tamamlandığı anlamına gelmez.

Gece görüşü neden etkilenebilir?

Astigmatı bulunan kişiler özellikle gece saatlerinde daha belirgin görme problemleri yaşayabilir. Bunun nedenlerinden biri karanlıkta göz bebeğinin büyümesidir.

Göz bebeği genişlediğinde korneanın daha geniş bir alanından ışık göze girer. Kornea yüzeyindeki optik düzensizlikler bu durumda daha belirgin hale gelebilir.

Karşıdan gelen araç farlarının çevresinde ışık saçılması, tabelaların kenarlarında gölgelenme veya uzaktaki ışıklarda yıldızlaşma görülebilir.

Doğru gözlük veya kontakt lens kullanımı bu şikâyetlerin bir bölümünü azaltabilir.

Lazer tedavisinden sonra da özellikle erken dönemde ışık saçılması veya gece görüşünde dalgalanma yaşanabilir. Bu belirtiler zaman içerisinde azalabilir ancak kişisel göz yapısı önemlidir.

Gece yoğun biçimde araç kullanan kişilerin bu alışkanlıklarını ameliyat öncesi muayenede belirtmesi faydalıdır.

Baş ağrısı astigmatla ilişkili olabilir mi?

Düzeltilmemiş astigmat bazı kişilerde göz yorgunluğu ve baş ağrısıyla ilişkili olabilir. Özellikle uzun süre okuma veya bilgisayar kullanımı sonrasında şikâyetler artabilir.

Ancak her baş ağrısının astigmattan kaynaklandığını düşünmek doğru değildir.

Baş ağrısının çok farklı nedenleri olabilir. Göz muayenesinde önemli bir kırma kusuru saptanmıyorsa kişinin gerekli branşlarda ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Astigmat kaynaklı göz yorgunluğunda doğru optik düzeltme sonrasında rahatlama görülebilir. Ancak tedavi sonucu da kişinin görsel alışkanlıklarına ve eşlik eden diğer faktörlere göre değişebilir.

Çocuklarda yaklaşım nasıl olmalıdır?

Çocukluk çağındaki astigmat erişkinlerden biraz farklı değerlendirilir. Çocuğun görme sistemi henüz gelişmekte olduğu için net görüntü alması önemlidir.

Belirgin astigmat düzeltilmezse göz tembelliği gelişme riski bulunabilir. Özellikle bir gözde diğerine göre daha yüksek numara varsa bu risk artabilir.

Çocuklarda tedavi çoğunlukla uygun gözlük reçetesiyle başlar. Gözlüğün düzenli kullanılması gerekir.

Tedavi sırasında yalnızca numaranın azalmasına değil, her iki gözün görme keskinliğinin gelişimine bakılır.

Bazı çocuklarda kapama tedavisi gibi ek uygulamalar gerekebilir. Bu karar çocuğun görme gelişimine göre verilir.

Ebeveynlerin çocuğun “ben net görüyorum” demesine güvenerek göz kontrolünü ertelememesi önemlidir. Çocuklar tek gözlerinin diğerinden daha az gördüğünü her zaman fark edemeyebilir.

Doğru tedavi seçimi neden kişiye özeldir?

Astigmat için gözlük, kontakt lens, lazer cerrahisi veya bazı durumlarda göz içi mercek seçeneklerinin bulunması, herkesin bu tedavilerden istediğini seçebileceği anlamına gelmez.

Önce gözün yapısal özellikleri belirlenmelidir.

Genç bir hastada ince kornea ve düzensiz astigmat bulunması ile kataraktı ve düzenli astigmatı bulunan ileri yaştaki bir hastanın tedavi planı tamamen farklı olacaktır.

Aynı şekilde düşük derecede astigmatı bulunan fakat hiçbir görsel şikâyeti olmayan biri ile gece araç kullanmakta güçlük yaşayan bir kişinin ihtiyaçları aynı değildir.

Op. Dr. Akın Akyurt, hastayı değerlendirirken görme keskinliği, kornea yapısı, göz numarası, retina ve gözün diğer bölümlerini bütün olarak ele alır.

Böylece yalnızca numarayı düzeltmeye değil, hastanın gerçek görme ihtiyacını karşılamaya yönelik bir yol belirlenebilir.

Op. Dr. Akın Akyurt ile kişiye özel göz değerlendirmesi

Astigmatizma bazen basit bir gözlük reçetesiyle yönetilebilirken bazı kişilerde daha ayrıntılı kornea incelemesine ihtiyaç duyulur. Bu nedenle özellikle sık değişen astigmat, gözlükle yeterince netleşmeyen görüş veya lazer tedavisi isteği bulunan kişilerde detaylı muayene önemlidir.

Op. Dr. Akın Akyurt’un çalışma alanları arasında lazer cerrahisi, katarakt cerrahisi, glokom, retina hastalıkları ve farklı görme sorunlarının değerlendirilmesi yer almaktadır.

Muayene sırasında kişinin yalnızca astigmat derecesi değil, astigmatın nedeni ve gözün cerrahi seçeneklere uygunluğu değerlendirilir.

Lazer cerrahisi düşünülen hastalarda kornea kalınlığı ve haritası incelenir. Kataraktı bulunan kişilerde ise göz içi mercek planlaması ve astigmatın ameliyatla birlikte nasıl ele alınabileceği değerlendirilebilir.

Tedaviden beklenen sonucun gerçekçi biçimde konuşulması da bu sürecin önemli bir bölümüdür. Hiçbir cerrahi yöntem için herkeste aynı görme sonucunun elde edileceği veya ömür boyu numara değişmeyeceği garantisi verilemez.

Astigmat tedavisi için doğru yol, yalnızca mevcut reçeteye bakmak yerine gözün bütün yapısını değerlendirmek ve kişinin ihtiyaçlarına uygun seçeneği belirlemektir. Düzenli muayene, doğru ölçüm ve kişiye özel planlama sayesinde astigmatın günlük görme üzerindeki etkileri daha sağlıklı biçimde yönetilebilir.

İletişim

Op. Dr. Akın Akyurt (Dr.med)

Adres: Küçükbakkalköy, Merdivenköy Yolu Cd. No:7, 34750 Ataşehir/İstanbul
Telefon: 444 0 481
Telefon: 0216 386 8736
E-posta: info@akinakyurt.com

Bulanık veya gölgeli görme, gece ışıklarında dağılma, sık değişen gözlük numarası ya da göz yorgunluğu yaşıyorsanız, ayrıntılı göz muayenesi ile astigmatın derecesi ve kaynağı değerlendirilebilir. Op. Dr. Akın Akyurt ile muayene planlayarak göz yapınıza uygun gözlük, kontakt lens veya cerrahi seçenekler hakkında kişisel değerlendirme alabilirsiniz.